Wyprawy wspinaczkowe
witamy 2018-10-16
Wspinaczka górska
Wstecz


Dodano dnia:
2010-11-01

Sprzęt w górach. Raki: cz.I

Poradniki
Sprzęt

Wybierając się w góry wysokie z całą pewnością już wcześniej powinniśmy dobrać właściwe raki i buty

Wybór raków jest częściowo zdeterminowany butami w których się wspinamy, częściowo też drogami, które zamierzamy przejść. Podczas gdy do butów plastikowych możemy dobrać każdy praktycznie typ raków, to do butów skórzanych już niekoniecznie. Nie ma nic gorszego podczas wspinaczki w stromym lodzie aniżeli ciągły strach, że mogą wypiąć się w każdym momencie.

Raki o konstrukcji sztywnej mogą jedynie współpracować z butami o sztywnej podeszwie. „Sztywne” raki mocowane do butów o miękkiej podeszwie grożą wypięciem i złamaniem łącznika! Obecnie produkowanych jest zaledwie kilka modeli skórzanych butów, które odpowiadają w pełni wymogom raków sztywnych. Bezpiecznie więc będzie przyjąć zasadę, że do butów skórzanych najlepiej pasują raki z łącznikiem przegubowym bądź z łącznikiem sztywnym ale z możliwością odblokowania. Te dwa typy raków posiadają dwie części składowe – część tylną (piętę), która najczęściej ma 4 zęby i część czołową (przód) z 8 zębami. Łącznik, w obydwóch ww. typach, reguluje długość i zarazem dopasowuje rak do buta.

Raki o konstrukcji sztywnej (z łącznikiem sztywnym) najlepiej nadają się do wspinaczek w pionowym lodzie i do wspinaczek trudnych technicznie.

 

Rodzaje łączników

Opis

Łącznik przegubowy Przede wszystkim do turystyki, do butów o miękkiej podeszwie. Można używać do butów sztywnych. Nie wskazane do wspinaczki technicznej, zwłaszcza w lodzie i mikście.

Łącznik sztywny z możliwością odblokowania

Zwiększa uniwersalność raków. Generalnie do turystyki i butów trekkingowych (z miękką podeszwą) z możliwością dopasowania do butów wspinaczkowych (do niezbyt trudnych wspinaczek).
Łącznik sztywny

Do butów turystycznych o sztywnej podeszwie, do „skorup” (wspinaczkowych). Technika frontalna, wspinaczki w lodzie i mikście.

Uwaga!

  • sztywne raki mocowane do butów o miękkiej podeszwie grożą wypięciem!
  • próba chodzenia w takich butach (o ile raki się nie wypną) grozi złamaniem łącznika!

  

Raki możemy sklasyfikować według 3 kategorii:

Typ C1

C1 (C od ang. crampons) przeznaczone do butów B1 (B - od ang.Typowe 10 zębne raki turystyczne z łącznikiem przegubowym boots) trekkingowych, o miękkiej podeszwie i nie do technicznego wspinania.

Raki 10 zębne: przede wszystkim do turystyki i ski-touringu. Lżejsze i mniejsze od 12 zębnych, wygodniejsze do pakowania.

Typ C2

To najbardziej uniwersalny typ raków przeznaczonych do wszechstronnego użytkowania a więc zarówno do spacerów po lodowcu jak i do technicznego wspinania. Będzie to zależało, rzecz jasna, od butów, ale w tej kategorii wybór zapięć jest naprawdę imponujący – od klasyki do zatrzasku automatycznego. Prawdopodobnie, najbardziej uniwersalną wersją są warianty „stylu francuskiego”, które zapewniają pewny system wiązań za pomocą pojedynczego paska i klamry/sprzączki, czasami w kombinacji z automatycznym zapięciem pięty. Wszystkie te typy raków posiadają 12 zębów, mają łącznik przegubowy bądź sztywny, ale najistotniejsza różnica dotyczy kąta zespołu zębów umieszczonych tuż za przednimi zębami atakującymi. Jedne są proste skierowane ostrzem w dół, inne są nieco pochylone do przodu.

Raki 12 zębne: do turystyki wysokogórskiej, klasycznych, długich dróg alpejskich z elementami wspinaczki oraz do wspinaczek na drogach mikstowych i lodowych.

Typ raków C2 może współpracować z butami plastikowymi (taki but składa się z dwóch części – botka wewnętrznego i buta zewnętrznego, najogólniej rzecz biorąc, właśnie wykonanego z plastiku) albo z butami skórzanymi (zarówno B2 jak i B3), ale to, na co przede wszystkim powinniśmy zwrócić uwagę, to system mocowania. I tak „styl francuski” najefektywniej sprawdza się w butach o dostatecznie sztywnej podeszwie i z wycięciem na pięcie. Plastiki bądź w pełni sztywne buty skórzane (B3) najlepiej pracują z automatami. Tutaj należy jednak zwrócić uwagę na kształt i dopasowanie przedniej metalowej poprzeczki (pręta). Szeroki rozstaw poprzeczki na wąskim przedzie buta nie zagwarantuje pewnego zamocowania. Szerokie przód buta spowoduje natomiast problem z umieszczeniem poprzeczki w rowku. W razie wątpliwości zastosujmy tradycyjne „klasyczne” paskowe zapięcie lub system francuski.

 

Typ C3

To kategoria, w której mieszczą się specjalistyczne raki z przeznaczeniem do trudnego mikstowego i lodowego wspinania. Większość z tych raków są „sztywne” albo przynajmniej mają komponenty, które czynią je sztywnymi z prostym rozwiązaniem za pomocą nakrętki czy sworznia. Termin „specjalistyczne” oznacza, że nie są one tak uniwersalne jak raki używane w terenie (lodowiec, olodzone górskie zbocza...).

W pełni sztywna konstrukcja raków musi zawsze współgrać z butami W pełni sztywna konstrukcja raków musi zawsze współgrać z butami całkowicie sztywnymi...całkowicie sztywnymi, inaczej nadmierne obciążenie na raki może spowodować rezultat naprawdę przykry. Niestety, wielu z nas myśli, że sztywne raki zrekompensują brak sztywności butów. Generalnie nie! – choć czasami może nam się udać.

Raki mono point z pojedynczym przednim zębem atakującym są przeznaczone do wspinaczki w pionowym lodzie i w trudnym terenie mikstowym. W niektórych konstrukcjach raków istnieje również możliwość wymiany przednich zębów w zależności od charakteru terenu. Ostrogi piętowe są kolejną innowacją raków w technicznym rozwoju wspinaczki i z pewnością proces udoskonalania raków będzie trwał.

 

Zatem podsumujmy to bardziej obrazowo:

 

Turystyka kwalifikowana: służą do marszu po twardym, stromym (1) do butów bez wycięć. Elastyczne zamocowanie z przodu i z tyłu, dostosowujące się do kształtu buta, zapięcie taśmowe. (2) do butów z wycięciami z przodu i z tyłu, mocowanie za pomocą obejmy z pręta. Szybkie zapięcie boczne (rodzaj dźwigni), eliminujące trudności związane z tradycyjnym automatem. Niezwykle lekkie. Bardzo precyzyjna regulacja długości, dzięki kilku otworom na przednią i tylną obejmę. Taśmy, zabezpieczające przed zgubieniem raków. (3) do butów z wycięciami z tyłu (obejma z pręta), z przodu zamocowanie elastyczne, ze specjalnego, niesztywniejącego na mrozie tworzywa.podłożu by zapobiegać poślizgowi. Muszą być więc lekkie, wytrzymałe - sprężyste, bez awarii poddawać się zmiennemu rozkładowi obciążeń na podłożu o różnej twardości (śnieg-skała).

Zęby: 5 w przedniej części czyli w sumie 10 a nie 12 jak w rakach alpinistycznych. Pierwsze dwie pary bardziej rozsunięte niż w "szczypcach homara", pozwalają na frontalne stawanie w stromym terenie, stanowiśc kompromis między wygodnym marszem i możliwością łatwej wspinaczki. Przednie zęby szerokie, poziome by nie kroić miękkiego podłoża, sprężyste (w większości niewytłaczane). Ostatnia para zębów przedniej części osadzona diagonalnie zwiększa ilość kierunków hamowania. Różne systemy mocowania - zarówno do butów "twardych" (skorup) jak i do miękkich (trekkingowych).

 

Alpnizm - klasyczny, wyczynowy: raki alpinistyczne układem i (4) do butów bez wycięć. Elastyczne zamocowanie z przodu i z tyłu, dostosowujące się do kształtu buta, zapięcie taśmowe. (5) do butów z wycięciami z przodu i z tyłu, mocowanie za pomocą obejmy z pręta. Szybkie zapięcie boczne (rodzaj dźwigni), eliminujące trudności związane z tradycyjnym automatem. Niezwykle lekkie. Bardzo precyzyjna regulacja długości, dzięki kilku otworom na przednią i tylną obejmę. Taśmy, zabezpieczające przed zgubieniem raków. (6) do butów z wycięciami z tyłu (obejma z pręta), z przodu zamocowanie elastyczne, ze specjalnego, niesztywniejącego na mrozie tworzywa. (7) do butów z wycięciami z tyłu. Z przodu zamocowanie elastyczne, z tyłu tradycyjny automat ze śrubą mikrometryczną, z szerokim zakresem regulacji.rozmieszczeniem zębów oraz sztywnością i spężystością muszą dostosowywać się zarówno do obciążeń związanych z trudną, lodową lub mikstową wspinaczką, jak również z marszem w urozmaiconym terenie wysokogórskim. 4 pary zębów w przedniej części. Pierwsze dwie tworzą typowy układ tzw. "szczypiec homara" - agresywnie wychylone do przodu służą pewnemu podparciu podzcas stawania frontalnie na małych stopniach. Zęby atakujące płaskie, poziome usztywnione wytłoczeniami (alpinizm klasyczny) lub (8) do butów z wycięciami z przodu i z tyłu, mocowanie za pomocą obejmy z pręta. Szybkie zapięcie boczne (rodzaj dźwigni), eliminujące trudności związane z tradycyjnym automatem. Niezwykle lekkie. Bardzo precyzyjna regulacja długości, dzięki kilku otworom na przednią i tylną obejmę. Taśmy, zabezpieczające przed zgubieniem raków. (9) do butów z wycięciami z tyłu (obejma z pręta), z przodu zamocowanie elastyczne, ze specjalnego, niesztywniejącego na mrozie tworzywa. (10) do butów z wycięciami z tyłu. Z przodu zamocowanie elastyczne, z tyłu tradycyjny automat ze śrubą mikrometryczną, z szerokim zakresem regulacji.połączone w profil "T" z pionowym ostrzem (alpinizm wyczynowy). Trzecia para, osadzona w osi rotacji stopy umieszczona jest pionowo lub lekko nachylona ku przodowi - stanowi główne podparcie podczas marszu. Nie może byż więc za długa by nie powodować "efektu szczudeł". Rama pozioma, generalnie bardziej sprężysta niż w rakach technicznych (większa tolerancja na zmienne obciążenia podczas stawania na nierównym podłożu), usztywniona i wzmocniona wytłoczeniami.

Wspinaczka lodowa (dry-tooling): sztywniejsza konstrukcja niż w (11) automat. (12) i (13) do butów z wycięciami z przodu i z tyłu, mocowanie za pomocą obejmy z pręta. Szybkie zapięcie boczne (rodzaj dźwigni), eliminujące trudności związane z tradycyjnym automatem. Niezwykle lekkie. Bardzo precyzyjna regulacja długości, dzięki kilku otworom na przednią i tylną obejmę. Taśmy, zabezpieczające przed zgubieniem raków. (14) ostroga do wspinaczki technicznej (opcja).modelach mniej wyczynowych ze względu na duże obciążenie i stabilność podparcia. Zęby atakujące - ostrza: pionowe, wzmocnione wytłoczeniami z zębami na dolnej krawędzi, w systemie monopointe lub bipointe. Sztywne, pozbawione sprężystości. 2 para tylnych zębów, nachylona ku tyłowi, zwiększa zakres kierunków przyczepności. Również, różne małe dodatkowe zęby zwiększają przyczepność i możliwość zahaczania. Rama sztywna, wzmocniona, pozioma lub pionowa.

Trudno, żeby o zęby raków dbać bardziej niż o swoje, ale i na ten segment konstrukcyjny w rakach zwróćmy uwagę, bo może zdarzyć się tak, niestety, że zaniedbując ten szczegół możemy stracić swoje własne. I tak, jeżeli chodzi o długość zębów przyjmuje się:

  • do chodzenia zęby krótsze (wygodniejsze do techniki francuskiej, czyli stawania na całych stopach),
  • do wspinaczki technicznej, lodowej dłuższe (bardziej skuteczne, zwłaszcza przednie, atakujące, używane do techniki frontalnej – stawania na przednich zębach),
  • do miękkiego podłoża zęby dłuższe, do twardego krótsze,
  • do mikstu krótkie i niewystające poza obrys buta (jak najmniejsza dźwignia przy stawaniu na skale).

Zęby przednie występują w dwóch konfiguracjach, jako:

  • poziome (nachylone, proste – uwzględniają ruch wahadłowyRaki z przednimi zębami poziomymi; z przodu zamocowanie elastyczne (tzw. kołyska), ze specjalnego, niesztywniejącego na mrozie tworzywa. stopy, uderzając w lód pod odpowiednim kątem, lub zakrzywione).

Do chodzenia i do wspinaczki, do każdego podłoża za wyjątkiem wspinaczki w twardym lodzie. Poziome osadzenie szczególnie korzystne w słabo Raki z przednimi zębami poziomymi; z przodu mocowanie za pomocą obejmy z pręta.związanym śniegu i miękkim lodzie (pionowe zęby takie podłoże ścinają), im szersze, tym lepiej trzymają. Do twardego podłoża podniesione wyżej, do miękkiego niżej. Mogą mieć wzmacniające i usztywniające wytłoczenia.

 

  • pionowe (w płaszczyźnie prostopadłej do podłoża)Raki z przednimi zębami pionowymi; z przodu zamocowanie elastyczne (tzw. kołyska), ze specjalnego, niesztywniejącego na mrozie tworzywa.

Zasadniczo do wspinaczki technicznej: lodowej (w twardym lodzie), także do mikstu, do wspinaczki sportowej, dry-toolingu (zahaczanie czekana i raków na naturalnych elementach rzeźby, bez wbijania).

Pionowe osadzenie ułatwia wbijanie zębów w twardy lód.

Ostrza mogą być kute na gorąco (większa wytrzymałość), z zębami Raki z przednimi zębami pionowymi; z przodu mocowanie za pomocą obejmy z pręta.na dolnej krawędzi (większa przyczepność), wgłębione po bokach (lepsza penetracja), wytłoczone w profil „t” (usztywnienie – do twardego lodu, poszerzone w górnej części - łączące cechy pionowego ostrza z poziomym zębem (najbardziej uniwersalne wobec różnych rodzajów podłoża).

 

Druga para zębów przednich może być:

  • wysunięta do przodu, podniesiona.

Tworzą wraz z pierwszą układ „szczypiec homara” - zestaw atakujący do bardzo stromych formacji z niezbyt twardego lodu i śniegu. Bardziej istotne w lodzie niż w śniegu, zwiększają stabilność i wytrzymałość raka jako stopnia podczas wspinaczki (podchodzenia) techniką frontalną. Nie nadają się do mikstu.

  • ustawiona bliżej pionu, cofnięta do tyłu.

Przeznaczone do techniki francuskiej, stosowane w rakach turystycznych i uniwersalnych, doskonałe na średnio stromych formacjach. Druga para zębów nie powinna być zupełnie pionowa, ponieważ utrudniałaby chodzenie.

  

Zęby tylne (ostatnia para), w każdym modelu, konstruowane są tradycyjnie, prostopadłe do osi raków – dla lepszej przyczepności podczas schodzenia.

 

Dodatkowe małe zęby w rejonie śródstopia, w niektórych modelach, są pomocne do stawania na małych lodowych wybrzuszeniach i kolumienkach podczas wyczynowej, technicznej wspinaczki.

 

Systemy mocowań

Upewnijmy się, że mamy właściwy rozmiar raków do butów. Mimo, że w wielu konstrukcjach raków istnieje możliwość dostosowania ich do wielu rozmiarów butów, to w przypadku butów bardzo małych i bardzo dużych być może będziemy potrzebowali różnych długości łączników. Boczne, przednie i tylne ograniczniki powinny dolegać do powierzchni buta, żeby przeciwdziałać wszelkim niepożądanym ruchom na boki.

Raki są wtedy właściwie dobrane do butów, kiedy poruszając nimi gwałtownie (na przemian) pozostają nieruchome bez ściągania paskami.

Przednie zęby powinny wychodzić poza przednią krawędź butów o około 25 do 30mm chyba, że przewidujemy wspinaczkę w trudnym terenie mikstowym – wtedy trochę mniej.

 

Klamerki/sprzączki powinny być dopinane na zewnątrz buta a jakikolwiek „system klasyczny” powinien krzyżować się powyżej przedniej krawędzi buta tak, aby pasek nie mógł przesunąć się do przodu. Nadmiar paska obcinamy i końcówkę zatapiamy, ale wziąwszy wcześniej pod uwagę grubość spodni i ochraniaczy. Nie potrzebujemy kombinować i obwiązywać go 4 x wokół nogawki, bo jakkolwiek tego nie zrobimy zawsze nam się rozwiąże i to w najmniej pożądanym momencie np. przy zejściu w zamieci ze Świnicy, w dodatku mając grube rękawice. Zatrzask (automat) tylni powinien być zabezpieczony dodatkowo paskiem z klamerką.

Raki w pełni sztywne i niektóre z modeli raków „przegubowych” nie są wyposażone w boczne ograniczniki. W tym przypadku zakładanie raków ma trochę inna oprawę. Po dobraniu odpowiedniej długości raków i po upewnieniu się, że poprzeczka (przednia) znajduje się centralnie na przedzie buta, pozostaje nam jedynie docisnąć dźwignię na pięcie. Docisk dźwigni do pięty nie powinien być za mocny (choć wierzymy w to, że im mocniej tym lepiej rak trzyma się buta) ponieważ nadmierna siłą docisku wzmaga napięcie w ścięgnie Achillesa.

Czyli podsumowując, systemy mocowań występują jako:

  • tradycyjne

System taśmowy (francuski – z kółeczkiem z przodu); do butów bez wycięć nad podeszwą lub o podeszwie zużytej, a przede wszystkim do butów miękkich.

Połączenie systemu taśmowego z łącznikiem przegubowym stanowi optymalną kombinację do miękkich butów turystycznych!

Oprócz tradycyjnej taśmy stosuje się także taśmy neoprenowe, które nie sztywnieją na mrozie. 

  • system półautomatyczny

Dobry sposób mocowania raków do butów o sztywnej podeszwie: z tyłu automatyczny zatrzask, z przodu taśma z kółeczkiem.

  • system automatyczny

Do butów o sztywnej podeszwie (skorup), z wyżłobieniami z przodu

i z tyłu (z tyłu automat, z przodu pręt). Zapewnia najlepszy docisk buta do raka. Brak taśm zmniejsza ryzyko odmrożeń.

W rakach przeznaczonych do wspinaczki przedni uchwyt (pręt) zabezpieczany jest dodatkowo taśmą).

Zapraszam na część II 




Wstecz



  AKTUALNOŚĆI
 
2006 © Agencja Trekking Sport :: tel.: +48 (34) 365 24 04; +48 601 09 72 55
 
 





Tablice Gabloty sekretarki szkolenia Tworzenie stron Warszawa łóżka do masażu smiechowo.lapy.pl/?t